Klasna solidarnost je prevela članak o najvećem skvotu u Evropi, zajednici Prosfigike, objavljenog u DOPE Magazinu na proleće 2026. godine. Pre samog prevoda, želimo da napomenemo da je ovaj članak pisan za vreme štrajka glađu Aristotelisa Hantisa, i da je u međuvremenu, u junu mesecu grčka država ispunila zahteve štrajka glađu te je Aristotelis nakon 140 dana štrajka glađu, kao i nešto kraćeg štrajka drugarice Suzan Dopanj, isto stanovnice Prosfigike, izvojevana istorijska pobeda. Gradska vlast Atine je odustala od nameravanog nasilnog iseljenja i uništenja zajednice Prosfigike za sada.
Bitka je dobijena, ali rat sa državom i kapitalom još traje. Klasna solidarnost je tokom štrajka glađu pripadnika zajednice Prosfigike u više navrata konkretnim delovanjem podržala borbu za očuvanje ove laboratorije slobode jedinstvene na evropskom kontinentu.
U nastavku je prevod teksta:
Petog februara 2026. godine, Aristotelis Hantis je započeo štrajk glađu do smrti, kako bi odbranio svoj dom od najnovijeg projekta izgradnje koji bi doveo do nasilnog iseljenja preko 400 ljudi. Sledeći napad je neizbežan.
Okružena sa jedne strane glavnom policijskom stanicom Atine, a sa druge Vrhovnim sudom – dvema ključnim institucija državne moći – osam stambenih blokova koji čine skvotiranu zajednicu Prosfigike stoje ponosno i nepokolebljivo – ali pod stalnom pretnjom. Ovo naselje ima dugu istoriju: još od tridesetih godina prošlog veka predstavlja utočište za izbeglice u Atini (reč “Prosfigika” znači izbeglički domovi na grčkom), a bilo je i jedno od uporišta partizanskog otpora tokom ustanka u decembru 1944. godine, od kada su zgrade ostale izbrazdane rupama od metaka. Danas ovo naselje igra važnu ulogu u borbi protiv tekuće džentrifikacije Atine podržane od strane države.
Za većinu stanara, život u Prosfigiki nije pitanje izbora. On je posledica stambene krize u gradu, koja ljude bez doma primorava da zauzimaju napuštene objekte. Mnogi stanovnici su ovde proveli čitav život, neprestano suočeni sa pretnjom iseljenja. Ipak, odlučni su da žive pod sopstvenim uslovima. 2010. godine, stanovnici Prosfigike su osnovali Skupštinu skvotirane zajednice Prosfigike i posvetili se političkom projektu zasnovanom na “zajedničkom vlasništvu nad resursima, strukturama i infrastrukturama”. Povratili su kontrolu nad svojim krajem, koji je prethodno bio preplavljen drogom i organizovanim kriminalom. Vremenom su izgradili živu zajednicu, ujedinjenu “zajedničkim političkim projektom, zajedničkom političkom kulturom i zajedničkom perspektivom”. To zahteva pažljivo osmišljene sisteme organizacije.
Ova zajednica, koja predstavlja dom za više od 400 ljudi, uključujući 50 dece, iz preko 27 nacionalnosti, organizovana je kroz mrežu različitih struktura. Osnovni i najvažniji alat ovog sistema jeste opšti nedeljni zbor, koji zajedno sa Ženskom strukturom predstavlja glavno telo za donošenje odluka. Sastanci često traju i do 6 sati i uključuju prevođenje na brojne jezike. Na njima stanovnici iznose probleme, predlažu promene i raspravljaju o neslaganjima. Reč je o obliku direktne demokratije, u kojem se odluke koje se tiču svakodnevnog života donose kolektivno.
Kako kaže jedan član zajednice: “Ne možemo govoriti o revolucionarnim planovima samo kroz borbu protiv nečega i rušenjem, umesto toga, treba da se borimo da stvaramo i gradimo. Ove strukture odgovaraju na potrebe ljudi koji žive u zajednici, ali postoje i da bi ponudile alternative bolesnom kapitalističkom sistemu. Trudimo se da probleme rešavamo kolektivno, kao zajednica, a ne pojedinačno.”
Iz opštog zbora, razvile su se 22 samoorganizovane strukture, otvorene za svakoga ko želi da učestvuje. Pored bioskopske sekcije, socijalnog centra i infrastrukturnih projekata, među značajnijim primerima su:
– Pekara, jedna od najstarijih struktura, koja još od 2013. godine svakodnevno proizvodi hleb i peciva za stanovnike Prosfigike i okoline.
– Ženska struktura, u isto vreme telo za donošenje odluka i sklonište u hitnim slučajevima, sa ciljem izgradnje kulture koja povezuje žene i suprotstavlja se patrijarhatu.
– Dečija struktura, koja obuhvata dečiju kuću i samoorganizovani vrtić, gde deca učestvuju u sopstvenom zboru i oblikuju svoje okruženje. Na primer, upravo su deca predložila izgradnju igrališta, koje je potom zajednica zajednički izgradila. Deca se tretiraju kao ravnopravna odraslima.
– Zdravstvena struktura, koja u saradnji sa medicinskim grupama širom Atine, pruža zdravtvenu zaštitu. Zajedno sa radničkim sindikatom obližnje onkološke bolnice, renovirana su dva stana za smeštaj rodbine pacijenata, od kojih su mnogi ranije spavali u svojim automobilima tokom poseta bolnici.
Zašto se onda ova zajednica redovno suočava sa policijskim racijama, suzavcemm i hapšenjima – uključujući i maloletnike?
Odgovor je jednostavan: zemljište i novac. Prosfigika se nalazi na veoma vrednom zemljištu u centru Atine. Već decenijama postoje planovi da se sruše zaštićene zgrade izgrađene u Bauhaus stilu. Najnoviji projekat predviđa ulaganje evropskih sredstava od 15 miliona evra za izgradnju socijalnih stanova, kao i smeštaja za bolničke pacijente i njihove porodice.
Ali Prosfigika već pruža socijalno stanovanje. U njoj živi stotine ljudi – deca, migranti, stariji stanovnici, osobe sa problemima mentalnog zdravlja, kao i bolnički pacijenti i njihove porodice. Predloženi projekat bi izbacio više od 400 ljudi na ulicu, upravo u trenutku kada zajednica sama obnavlja stare zgrade, bez ikakvog državnog ili privatnog novca.
Rušiti postojeće socijalne stanove da bi se izgradili novi, dok 80.000 praznih stanova u vlasništvu opštine Atine stoji neiskorišćeno, je apsurdno. To se uklapa u širi obrazac džentrifikacije, čiji je cilj da bogatiji stanovnici nasele radničke četvrti, dok se ljudi koji ne mogu da priušte enormne kirije potiskuju sve dalje i dalje od centra grada.
Ali, Prosfigika nije samo borba za zgrade. To je borba za maštu.
Naučeni smo da je kapitalizam, sistem pod kojim živimo, možda nepravedan, ali da nema alternativu. Prosfigika prkosi ovoj ideji. Ona pokazuje da ljudi mogu kolektivno organizovati stanovanje, zdravstvo, brigu o deci i donošenje odluka. Iako je reč o stalnom procesu eksperimentisanja, koji nije savršen, on ipak pokazuje da je drugačija stvarnost moguća.
“Ne vidimo naš projekat kao “ostrvo slobode”, niti gajimo takve iluzije”, pišu članovi zajednice. Pored toga što svoje strukture stavljaju na raspolaganje široj zajednici Atine, direktno sarađuju sa radničkim sindikatima i samoorganizovanim grupama kako bi se suprotstavili nametnutim društvenim i ekonomskim uslovima, koji guraju brojne ljude u siromaštvo. Zajednica je deo šire mreže praktičnih, demokratskih alternativa koje nam omogućavaju da preispitamo sistem u kom živimo. Takvom eksperimentu treba dozvoliti da postoji.
31. januara 2026, 50 000 ljudi je izašlo na ulice Torina u sred zime, protestujući protiv prisilnog zatvaranja društvenog centra Askatasuna. Ljudi zavise od svojih socijalnih centara i kada su ovi prostori ugroženi, oni ih brane – ulažu svoje vreme, energiju i tela/braneći ih svojim vremenom, energijom i sopstvenim telima. Prosfigika, jedna od najvećih skvotiranih zajednica u Evropi, nije izuzetak.
