Ratovi devedesetih na prostoru nekadašnje socijalističke Jugoslavije predstavljaju najtužnije poglavlje zajedničke istorije radničke klase Zapadnog Balkana. Iako smo kao anarhisti protivnici svake vrste države, kao materijalisti moramo da priznamo da je društvenoekonomsko uređenje SFRJ pružilo radničkoj klasi ovog područja period od preko četiri decenije najvećeg materijalnog i socijalnog napretka u istoriji. Radnička klasa se za to izborila kroz krvavi Narodnooslobodilački rat protiv nacifašističkog okupatora, koji je istovremeno raskrstio sa kapitalističkim uređenjem predratne kraljevine i utabao put jednom od najprogresivnijih državnih socijalističkih eksperimenata.
Tokom ratnih devedesetih je od društva u kojem nacionalnost i religijsko opredeljenje nisu bitni, prostor Jugoslavije postao poprište najkrvavijih sukoba i zločina u Evropi nakon Drugog svetskog rata. Jugoslavija je uništena i stvorene su male, slabe, i razjedinjene kapitalističke državice u kojima dominira međusobna nacionalistička mržnja i podređenost geopolitičkim interesima različitih velikih kapitalističkih sila.
Iako je izuzetno teško rezimirati sve uzroke raspada Jugoslavije u ovako kratkom tekstu, potrudićemo se da podvučemo neke od naših ključnih stavova bez da banalizujemo užas koji je zadesio jugoslovensku radničku klasu.
Smatramo da je neizostavan deo konteksta to što tokom svog postojanja, geopolitički jaka Jugoslavija nije odgovarala ni zapadnom, imperijalističkom NATO bloku, a u manjoj meri ni Varšavskom paktu sa druge strane Hladnog rata, predvođenog SSSR-om. Međutim, sa pobedom u Hladnom ratu, NATO nije više morao da brine o razračunavanju sa SSSR-om, i od 1989. je u znatno većoj meri mogao da usmeri svoju pažnju ka “ideološki nepodobnom” projektu SFRJ. Kao rezultat rada zapadnih obaveštajnih službi i njihove podrške desničarskoj, nacionalističkoj emigraciji iz različitih jugoslovenskih republika, započet je proces rasturanja Jugoslavije kroz krvavi građanski rat iz više etapa.
Mi nećemo koristiti izraz “ratni zločini” jer je rat sam po sebi zločin protiv radničke klase. U svakom ratu, osim u klasnom ratu, radnici i radnice ginu zarad interesa buržoazije, dok političari, kapitalisti, i razni drugi kriminalci profitiraju od ratnog plena. To je ono što se desilo na ovim prostorima devedesetih. Dok su se radnička deca međusobno ubijala misleći da učestvuju u nekakvom sudbinskom sukobu iz nužde, paravojne formacije sastavljene od okorelih kriminalaca i psihopata sa svih zaraćenih strana su vršile bezbroj zlodela.
Ti zločini se ne mogu međusobno upoređivati i meriti. Ne možemo tvrditi da je jedan gori od drugog, kada svi uključuju gnusna ubistva, silovanja, i iživljavanja. Ničiji život nije vredniji od nečijeg drugog, pa da tvrdimo da su jedni ubijeni civili vredniji od nekih drugih, već su svi zajedno deo stravičnog niza brutalnog nasilja koji je činjen u ime nacionalističkih pobuda, i u korist što lokalnih, što međunarodnih političara i profitera.
Iza svega toga je stajao cilj otvaranja pristupa novom kapitalističkom tržištu novonastalih, malih, nacionalnih država čiji su resursi spremni da se razgrabe po bagatelnim cenama.
Srebrenica, Oluja, bombardovanje Dubrovnika, Bljesak, opsada Sarajeva, napad na kolonu JNA koja se povlačila iz Sarajeva, ubistvo vojnih regruta JNA u Sloveniji, uzajamni masakri na Kosovu kao i hiljade drugih gnusnih zločina počinjenih u produženom trajanju na teritoriji bivše Jugoslavije predstavljaju kolektivni, masovni zločin nad radničkom klasom. Ovaj zločin je bio motivisan u krajnjoj liniji kapitalističkom pohlepom, instruisanom od strane zapadnih imperijalističkih sila, a čiji su izvršioci bili lokalni nacionalistički moćnici.
Svakom kvantifikacijom i pokušajima računanja koji zločin je veći, gnusniji i teži se upada u nacionalističku zamku koju propagira NVO sektor u zemljama bivše Jugoslavije. Time se raspiruje međunacionalna mržnja i onemogućava bilo kakvo autentično pomirenje naroda. Važno je napomenuti da je isti taj NVO sektor koji raspiruje nacionalizme ovdašnjih naroda, plaćen i kontrolisan iz istih centara moći odgovornih za uništenje Jugoslavije.
Ubistvo civila od strane oružanih snaga koje god zaraćene kapitalističke strane je uvek zločin i tragedija. Ne mogu se jedne žrtve stavljati iznad drugih, kada su žrtve na svim stranama ubijene od suštinski iste ruke, ruke ratnohuškačkog kapitalističkog zla koje je raspalilo mržnju među dojučerašnjim prijateljima, komšijama, kolegama i gurnulo naše društvo u vrtlog nezapamćenog nasilja.
Ovde je bitno naglasiti da su i u Jugoslaviji postojale znatne kontradikcije, i da je opis iz prethodne rečenice ipak pojednostavljena slika – ne može u društvu u kojem su preko četrdeset godina radnici i radnice različitih etničkih pripadnosti, kultura i religija živeli u miru da samo odjednom nastane vrtlog nasilja, sam od sebe. Nažalost, postojala je osnova koja je mogla poslužiti kao “gorivo” za rasplamsavanje etničke mržnje.
Nakon pobede u Narodnooslobodilačkoj borbi, Komunistička partija Jugoslavije se nije borila da iskoreni nacionalizam među radničkom klasom i brojna nacionalna pitanja, pogotovo ona vezana za masovna ubistva počinjena od strane ustaša i četnika, nikada nisu razrešena. Iako su mnogi zločinci naravno najstrože osuđeni, pred kraj rata je mnogima dozvoljeno da prosto promene strane a seme nacionalističkog razdora nikada nije uništeno. Na toj osnovi su spoljne službe, nacionalistička emigracija i politički oportunisti izgradili masovnu klanicu radničke klase devedesetih.
Kao anarhisti, osuđujemo zločine svih strana u svim ratnim sukobima na teritoriji nekadašnje SFRJ i ne brojimo krvna zrnca žrtava, niti zločinaca. Za nas su sve žrtve jednako vredne žaljenja i svi zločinci su jednako vredni najstrože osude. Za nas je u ratovima devedesetih postojala strana radničke klase koja je bila žrtva i strana kapitalista, koja je bila jedini profiter.
Smatramo da ako želimo da gradimo istinsko pomirenje među radnim narodima nekadašnje Jugoslavije, moramo da se pre svega ratosiljamo svakog oblika nacionalizma koji pokušava da tvrdi kako su jedne žrtve iznad drugih ili da je neki zločin bitniji od nekog drugog. Te klasifikacije i podele samo vode daljoj eskalaciji međunacionalne mržnje i stvaranju novih generacija mladih ljudi punih mržnje.
Internacionalizam je ključna vrednost anarhističke političke borbe a da bismo gradili klasnu solidarnost među radnicima i radnicama bivše SFRJ, moramo usmeriti bes i mržnju tamo gde joj je mesto, prema kapitalistima i političarima odgovornim za ratove devedesetih, a ne ka našim komšijama.
